Zuhuratbaba Mahallesi Şükran Çiftliği Sokak No:11 Bakırköy/İstanbul +90 (212) 570 96 54

Duyu Bütünleme

Duyu Bütünleme

Dr. Jean Ayres duyu bütünlemesini “duyuların aracılığıyla edinilen bilgilerin işlenip kullanıma hazır hale getirilmesi amacıyla organize edilmesi/düzenlenmesi” olarak tanımlar. Duyu bütünlemesi, duyuların algılamaya dönüştürülmesini içeren bir süreçtir.

Merkezi sinir sistemi (beyin), vücudun çeşitli duyusal sistemlerinden gönderilen duyusal bilgileri işler, organize eder, önem sırasına koyar ve bilgiyi anlar. Herhangi bir duruma karşı bir davranış geliştirebilmek için düşünceler, duygular, motor tepkiler (davranışlar) ya da bütün bunların hepsi aynı anda gerekebilir.

Vücudumuzda duyusal uyarıları alan alıcı sinirler vardır. Ellerimiz ve ayaklarımız bu alıcıların çoğunu içerir. Çoğu zaman duyusal bilgileri işleme otomatik olarak yapılır.

Duyusal sistemleri altı bölüme ayırabiliriz. Bu alanların her birini de hassasiyet seviyesini göstermesi amacıyla hipo (az duyarlı) ve hiper (çok duyarlı) olmak üzere ikiye ayırabiliriz.

Denge ( Vestibular ) Sistemi

İç kulakta yer alır. Yer çekimiyle bağlantılı olarak, vücudumuzun alan içerisinde nerede olduğunu, hızını, yönünü ve hareketini algılamamızı sağlar, bize bununla ilgili bilgi verir. Bu sistem vücudumuzu dengede tutmak ve vücudumuzun postürünü korumak için temeldir. Otistik spektrum bozukluğu olan bireylerin yaşayabileceği zorluklar şunlar olabilir :

Hipo (Az duyarlı)

o    Sallanma ve kendi etrafında dönme ihtiyacı

Hiper (Çok duyarlı)

o    Hareket gerektiren aktiviteleri yapmakta güçlük (spor gibi)

o    Aniden durmak veya devam eden bir aktiviteyi sonlandırmakta güçlük

Vücut Farkındalığı ( Propriosepsiyon ) Sistemi

Kaslarda ve eklemlerde yer alır ve vücudumuzun nerede olduğunu söyler. Bununla birlikte vücut parçalarının nerede olduğunu ve nasıl hareket ettiklerine ilişkin bilgi verir. Otistik spektrum bozukluğuna sahip bireylerin yaşayabileceği güçlükler şunlar olabilir :

Hipo (Az duyarlı)

o    Fiziksel mesafe - başkalarına çok yakın durma

o    Vücutlarının kapladığı alanın farkında olamama

o    Yön bulma ve engellerden sakınmada zorlanma

o    İnsanlara çarpma

Hiper (Çok duyarlı)

o    İnce motor becerilerini kullanmayı gerektiren etkinliklerde zorlanma ve küçük nesneleri kullanmakta (düğme ilikleme, bağcık bağlama benzeri) güçlük yaşama

o    Herhangi birşeye bakarken tüm vücutlarıyla dönme

Koklama Sistemi

Burundaki kimyasal alıcıların işlemesiyle yakın çevremizdeki kokular hakkında sahibi olunur. Koklama çoğunlukla unuttuğumuz ve ihmal ettiğimiz bir duyumuzdur. Oysa ki koklama güvenilirliğine inandığımız ilk duyumuzdur. . Otistik bireylerde koklama ile ilgili şu güçlükler yaşanabilir :

Hipo (Az duyarlı)

o    Hiç koku alamama veya çok yoğun bir kokuyu dahi fark etmeme

o    Nesneleri yalama

Hiper (Çok duyarlı)

o    Kokuların olduğundan yoğun ve rahatsız edici gelmesi

o    Tuvalete gitmekte zorlanma

o    Baskın kokulu şampuan veya parfüm kullanan kişilerden hoşlanmama

o    “Kedi, köpek, deodorant ve tıraş losyonu kokusuna tahammül edemiyorum ve parfüm kokusu beni çılgına çeviriyor.”

Görme Sistemi

Gözün retina kısmında yer alır ve ışık ile aktif hale gelir. Görme duyumuz nesneleri, insanları, renkleri, zıtlıkları ve uzamsal sınırları tanımamıza yardımcı olur. Otizmli kişinin yaşayabileceği zorluklar şunlar olabilir:

Hipo (Az duyarlı)

o    Nesneleri olduğundan daha karanlık görme, çizgileri ve ayırt edici özellikleri fark etmeme

o    Merkezdeki görüntünün bulanık olması sebebiyle çevredeki görüntüye odaklanma veya nesneyi olduğundan daha büyük algılayıp nesnenin etrafını bulanık görme

o    Zayıf derinlik algısı- tutma ve yakalamada güçlük çekme, sakarlık

Hiper (Çok duyarlı)

o    Görüntüde bozulma

o    Gözün önünden küçük nesnelerin ve parlak ışıkların geçmesi

o    Fazla uyarana maruz kalma sonucu bölük pörçük görme

o    Herhangi bir nesneye bir bütün olarak bakmak yerine nesnenin bir bölümüne odaklanma

Duyma Sistemi

İç kulakta bulunur ve çevremizdeki seslerle ilgili bizi bilgilendirir. Duyusal bozukluklar içerisinde en belirgin olarak fark edilebilenidir. Otizmli kişilerin yaşayabileceği zorluklar şunlar olabilir:

Hipo (Az duyarlı)

o    Tek kulağın duyma işlevini gerçekleştirmesi ve diğer kulağın kısmi duyması ya da hiç duymaması

o    Bazı sesleri tanımlayamama

o    Kalabalık ve gürültülü ortamlardan, kapı çarpması ya da nesnelerin çıkarttığı seslerden hoşlanma

Hiper (Çok duyarlı)

o    Gürültüyü olduğundan daha yüksek seste algılama ve çevredeki sesleri net olarak algılayamama

o    Bazı sesleri duymazlıktan gelememe, konsantre olmakta güçlük çekme

o    Duyma eşiğinin çok düşük olması ve bu sebeple işitsel uyaranlara karşı çok hassas olma (Örneğin çok uzaktaki bir konuşmayı dahi duyabilme)

o    Duyma bozukluğu kişinin iletişim becerilerini ve vücut dengesini direkt olarak etkiler.

Dokunma Sistemi

Deride bulunur vücudun en büyük organıdır. Dokunma, basınç, ve ağrı seviyesiyle ilişkilidir ve bu suretle ısıyı (sıcak ve soğuğu) ayırt etmemize yardımcı olur. Dokunma sosyal gelişimin önemli bir parçasıdır. İçinde olduğumuz çevreyi ölçüp değerlendirmemize yardımcı olur ve buna uygun tepkiler geliştirmemizi sağlar.

Hipo (Az duyarlı)

o    Başkalarını sıkıca tutma

o    Acıya ve ısıya karşı dayanıklı olma

o    Kendi kendilerine zarar verme

o    Üstüne ağır nesneler koymaktan hoşlanma

Hiper (Çok duyarlı)

o    Dokunma bile acı verici ve rahatsız edici olabilir. Genellikle içe kapanıktırlar, dokunmaktan çekinirler.Bu durum diğer insanlarla kurdukları ilişkileri olumsuz yönde etkiler.

o    El ve ayaklarında birşeyler olmasından hoşlanmama (saat, çorap vb.)

o    Saçları tararken ve yıkarken zorlanma

o    Yalnız belli dokudaki kıyafetleri giymekten hoşlanma

o    “Bana her dokunduklarında canım yanıyor ve derim alev alıyormuş gibi hissediyorum “

Tat Alma Sistemi

Dildeki kimyasal alıcılar tarafından işlenir. Tatlı, ekşi, acı, ve tuzlu gibi farklı tatları algılamamız sağlar. Tat alma tomurcukları çok hassas olan bireyler yalniz belli tip besinleri tercih edebilirler. Otizmli kişilerin yaşayabileceği zorluklar şunlar olabilir:

Hipo (Az duyarlı)

o    Keskin tatlardan (baharatlı, acılı, ekşili yemekler) hoşlanma

o    Her şeyi yeme (ör: toprak, çimen vb.)

Hiper (Çok duyarlı)

o    Bazı tatları olduğundan daha keskin ve rahatsız edici bulma

o    Belli dokudaki yemeklerden rahatsız olma (Örneğin bazı çocuklar yalnızca patates püresi benzeri pütürsüz şeyleri yemeyi tercih edebilirler.)